Alle diensten Roemeens.Com

  Het Roemeens - meer besproken dan gesproken in het parlement?

De Roemeense taal vormt vandaag de dag een hot item of liever gezegd: o chestiune fierbinte. Bestaat er een corner in het Roemeense voetbal? En krijg je een hotdog in de kantine? Volgens sommigen niet. En wie tegenspreekt zou weleens spoedig met de taalpolitie in aanraking kunnen komen: de instantie met het woordenboek en de bonnetjes. Over deze laatste opmerkelijke politiek-taalkundige ontwikkelingen in Roemenie gaat het volgende artikel.

De Roemeense taal: bewaakt door de politie?

Sinds eind 2002 staat de Roemeense taal volop in de belangstelling van plaatselijke politici en vertegenwoordigers van de civil society. Directe oorzaak was het wetsvoorstel van senator George Pruteanu, die hiermee het Roemeens onder meer wilde 'bevrijden' van woorden afkomstig uit andere talen. En daarmee poogt hij in feite hetzelfde als Ion Heliade Radulescu en andere filogolen begin 19e eeuw. Met name de huidige varieteit aan Engelse woorden en uitdrukkingen stuit de senator van nu tegen de borst. Volgens hem kunnen oudere en lager opgeleide mensen vervreemd raken van een maatschappij waarin zoveel buitenlandse termen worden gebruikt. Om deze reden dienen 'allochtone' woorden door Roemeense te worden vervangen en moeten publieke buitenlandse teksten verplicht worden 'ondertiteld' - nota bene in een lettertype van gelijke grootte met de originele tekst. Als extra eis geldt dat elke geschreven of gesproken tekst die wordt getoond, uitgezonden of gebruikt op openbare plaatsen of in de media, grammaticaal correct dient te zijn - op straffe van torenhoog boetegeld. Met andere woorden: er moet een taalpolitie komen, niet om orde te scheppen in de strijd om de a of de i met het dakje, maar om het zuivere Roemeens te beschermen. Het aldus bewaken van de eigen taal is naar Pruteanu's mening een noodzakelijke daad van vaderlandsliefde.

Hotdog
De wet werd echter niet zonder slag of stoot aanvaard. De senator kreeg van meet af aan de wind van voren. Niet alleen van de kant van mede-politici - die vooral bang waren voor de boetes wegens grammaticafouten in hun eigen betogen - maar vooral uit de hoek van de pers en - later - ook van de intelligentsia. Universitaire kringen wezen er onder meer op dat de ontwikkeling van een taal niet is stuiten met een wet. Bovendien zou de uitvoering ervan veel te veel haken en ogen opleveren. Talloze Engelse termen zijn immers allang in het Roemeense woordenboek opgenomen. Anderen benadrukten het hilarische effect van een dergelijke maatregel: sport- en computertermen zouden voortaan alleen in Roemeense varianten genoemd mogen worden. Daardoor zou niet alleen het (inderdaad geforceerde) internet-useri moeten veranderen in utilizatori ai internetului (internet-gebruikers - om het woord 'internet' zelf maar even niet te vertalen...), maar ook mouse in het enigszins lachwekkende soarece (muis) en corner gedwongen in lovitura de colt (hoekschop). Bij sommige van dergelijke vertalingen van bijvoorbeeld basketbal-termen ontstaan zelfs onbedoeld vulgaire uitdrukkingen. Ook een gewone hotdog zou voortaan slechts als caine fierbinte (hete hond) besteld mogen worden, of liever als un fel de chifla cu un fel de crenvurst (een soort broodje met een soort knakworst) - dat crenvurst op zijn beurt een verbastering is van het Duitse Krenwurstchen doet hier kennelijk even niet ter zake en evenmin dat caine voor sommigen ciine is.

Metallic lak
Onverwachte bijstand ondervond Pruteanu van het RAR, zeg maar de Roemeense Rijksdienst voor het Wegverkeer. Deze instantie verplicht Roemeense autobezitters sinds kort om via een kostbare en vooral bureaucratische weg hun kentekenbewijzen te vernieuwen als de kleur van de auto daar in niet-Roemeense bewoordingen staat vermeld. Diamond silver is dus voortaan uit den boze.

President
Ook president Ion Iliescu behoorde aanvankelijk tot Pruteanu's medestanders. Iliescu prees het wetsvoorstel meerdere malen en maande de kritische pers tot bedaren. Toen echter in december 2002 het puntje bij het paaltje kwam, weigerde hij alsnog om de wet - die intussen door de beide kamers van het parlement was goedgekeurd - te ondertekenen. De sancties voor overtredingen - in de vorm van boetes - moesten toch maar liever worden geschrapt, vond de president. Eind februari 2003 boog de juridische commissie van de senaat zich daarom opnieuw over de tekst. Het gevolg: boetes eruit... en vervolgens via een omweggetje er loodzwaar weer in! Nu bleken de strafmaatregelen zelfs een stuk forser uit te pakken: geen 50.000 lei meer voor een jongen op straat die zijn hotdog bestelt, maar 15.000.000 of meer voor de verkoper ervan die zijn etalage niet 'ondertiteld' heeft. En daarmee kreeg Pruteanu's initiatief, tot diens eigen teleurstelling, ineens het karakter van een reclame-wet. En deze variant zou het, naar het zich laat aanzien, weleens kunnen gaan halen.

Terug naar Informatie over de Roemeense taal